جیمز وات (James Watt)

James Watt

جیمز وات (۱۸۱۹-۱۷۳۶)، مهندس و مخترع اسکاتلندی است که به خاطر اصلاح و به سازی موتور بخار شهرت دارد. وی در ۱۹ ژانویه ۱۷۳۶ در گرینوک اسکاتلند متولد شد و از سن ۱۹ سالگی به کار ساختن ابزارهای اندازه گیری و محاسباتی ریاضی مشغول بود و خیلی زود به انجام اصلاحاتی در موتورهای بخار علاقمند شد. این موتورها که توسط مهندسین انگلیسی توماس ساوری Thomas Savery و توماس نیوکامن Thomas Newcomen در آن زمان برای پمپ کردن آب از معادن به کار می رفت.

وات توجه خود را بر خواص بخار، بخصوص به نسبت بین چگالی آن با دما و فشار متمرکز کرد. او یک فضای مخصوص متراکم کردن برای موتور بخار طراحی کرد که تا حد زیادی از به هدر رفتن بخار در سیلندرها جلوگیری می کرد و خاصیت مکش را تقویت می کرد.

اختراعات و اصلاحات

اولین اختراع وات در سال ۱۷۶۹ ثبت شد که شامل این قطعه و اصلاحات دیگر او برای موتور ساخت نیوکامن بود. این اصلاحات شامل سیستم steam-jacketing یا سیلندرهای دولایه، روغن کاری و عایق کاری سیلندر برای رسیدن به درجات بالای دما و حداکثر بازدهی بود.

در این زمان وات شریک مخترع انگلیسی جان روباک (John Roebuck) بود که در واقع سرمایه گذار تحقیقات وات بود. در۱۷۷۵، تولید کننده انگلیسی ماتیو بولتون، که صاحب کارخانه مهندسی سوهو (Soho Engineering Works) در بیرمنگام (Birmingham) بود، توجه روباک را به کار تولید جلب کرد، در نتیجه روباک و وات دست به تولید موتورهای بخار زدند. وات به کار تحقیق و ثبت اختراعات مهم دیگری نیز پرداخت که موتورهای دوار (rotary engine) برای راه اندازی دستگاه های مختلف، موتور دوطرفه (double-action) که در آن بخار به طور متناوب به هردو انتهای سیلندر وارد می شود و همچنین فشارسنج بخار، که کارش اندازه گیری میزان فشار بخار در موتور است، از آن جمله اند. او در سال ۱۸۰۰ از شرکت استعفا داد و پس از آن تمام وقت خود را به کار تحقیق اختصاص داد.

یک توضیح

این که جیمز وات مخترع اصلی موتور بخار است، یک تصور غلط است و دلیل به وجود آمدن آن، اختصاص داشتن بخش بزرگ دستاوردهای او در باره مسائل بنیادی موتور بخار بوده است. دستگاه گریز از مرکز کنترل سرعت، که او در سال ۱۷۸۸ اختراع کرد و به طور خودکار سرعت موتور را تنظیم می کند، یک مورد بسیار جالب توجه در جهان فنی امروز است.

واحد الکتریکی “وات” به افتخار این مخترع برگزیده شده است. وات در عین حال یک مهندس شهرسازی مشهور نیز بود و مسیر چندین کانال را مساحی و نقشه برداری کرده بود. او در سال ۱۷۶۷ یک قطعه الصاقی اختراع کرد که تلسکوپ را به وسیله اندازه گیری مسافت تبدیل می کرد. اصطلاح اسب بخار horsepower نیز از وات به جا مانده است. او در ۱۹ اگوست ۱۸۱۹، در هیت فیلد Heathfield انگلستان درگذشت.